29 februari 24 |

Uitgebreid stappenplan voor implementatie van ISO27001

Blog Informatiebeveiliging
iso27001-implementatie

Inleiding

In de snel evoluerende digitale wereld is informatiebeveiliging cruciaal voor het waarborgen van de integriteit en vertrouwelijkheid van gegevens. ISO27001, een internationale standaard voor informatiebeveiliging, biedt organisaties een kader om een robuust Information Security Management System (ISMS) op te zetten. Dit blog biedt een uitgebreid stappenplan voor de implementatie van ISO27001.

Stappenplan implementatie ISO27001

Stap 1: Contextanalyse als Fundament

Een grondige contextanalyse vormt de fundamenten van een succesvol ISMS. Start met het in kaart brengen van de organisatorische context. Schrijf de context van de organisatie op, breng alle relevante belanghebbenden in kaart, en identificeer de eisen die zij stellen. Een contextanalyse helpt bij het identificeren van alle eisen waarin de informatiebeveiliging van de organisatie moet voldoen. Denk eraan dat niet alleen klanten eisen van informatiebeveiliging hebben. Ook medewerkers en leveranciers hebben eisen ten aanzien van informatiebeveiliging. Houd hier rekening mee in het ISMS.

Een valkuil hierbij is een te grove contextanalyse, waardoor belangrijke eisen over het hoofd worden gezien.

Stap 2: Managementbetrokkenheid en middelen voor ISO27001

Zorg voor een diepgaande betrokkenheid van het management en waarborg voldoende middelen voor de implementatie van het ISMS. Helaas komt het vaak voor dat het management de opdracht geeft om informatiebeveiliging te implementeren en een ISO27001-certificering te behalen, zonder hierbij zelf een actieve rol te spelen. Hierdoor zal het ISMS nooit goed gaan functioneren. Actieve participatie van het management is cruciaal voor het slagen van het ISMS.

Stap 3: Competenties van medewerkers omtrent ISO27001 en informatiebeveiliging

Competenties bij medewerkers zijn cruciaal. Zorg voor voldoende competenties bij het interne personeel, of overweeg externe expertise in te huren. Vooral bij MKB en MKB+ merken we dat het ISMS en ISO27001 worden overgelaten aan medewerkers die nog onvoldoende grip hebben op de materie. Dit resulteert er vaak in dat juist de cruciale stappen van het ISMS worden overgeslagen. Of dat de risicoanalyse zonder de juiste diepgang wordt uitgevoerd, omdat een kritische procesbegeleider ontbreekt. Een snelle risicoanalyse zonder de juiste expertise kan leiden tot onvolledige resultaten.

Stap 4: Bewustzijn creëren over het belang van het ISMS van ISO27001

Het creëren van bewustzijn omtrent informatiebeveiliging bij medewerkers is een voortdurend proces. Korte en frequente communicatie over informatiebeveiliging, beleid en procedures draagt bij aan een diepgaand bewustzijn. Regelmatige herhaling van deze communicatie is essentieel om de boodschap te verankeren. Het management speelt hierbij ook cruciale rol om voldoende middelen beschikbaar te stellen.

Stap 5: Effectieve interne communicatie over het ISMS en ISO27001

Interne communicatie over informatiebeveiliging, beleid, procedures, en het ISMS moet effectief en gestructureerd zijn. Het moet duidelijk zijn waar bepaalde documenten te raadplegen zijn, wie er kennis van moeten nemen, hoe wordt geborgd dat die personen de inhoud van de documenten kennen, etc. Te vaak wordt aangenomen dat bepaalde zaken bekend zijn in de organisatie. Houd er rekening mee dat medewerkers vaak al veel informatie moeten verwerken en dat het ISMS, ISO27001 en informatiebeveiliging niet altijd top of mind zijn.

Stap 6: Adequaat versiebeheer

Het implementeren van adequaat versiebeheer voor het ISMS en gerelateerde documenten is een noodzaak. Een duidelijke procedure voor wijzigingen helpt om het systeem gestructureerd en overzichtelijk te houden. Hiermee wordt voorkomen dat medewerkers van verkeerde uitgangspunten uitgaan of verkeerde procedures gebruiken. Dit onderdeel van ISO27001 wordt vaak als ‘vervelend’ of een ‘papieren tijger’ ervaren, terwijl het niet zelden gebeurt dat juist versiebeheer leidt tot afwijkingen in het ISMS en tijdens de certificeringsaudit.

Stap 7: Definieer Rollen en rapportagelijnen van het ISMS en informatiebeveiliging

Stel duidelijke rollen en rapportagelijnen vast voor het informatiebeveiligingsbeleid. Voorkom interne audits met tegenstrijdige belangen door een transparante structuur te handhaven en zorg voor actieve opvolging van constateringen uit deze audits. Vaak wordt de interne audit van ISO27001 overgelaten aan dezelfde consultant die het ISMS heeft helpen implementeren. Een kritische auditor zal hier tijdens de certificeringsaudit zeker een opmerking over maken en mogelijk zelfs een bevinding voor schrijven.

Stap 8: Risicoanalyse en -behandeling van risico’s van informatiebeveiliging

Identificeer en evalueer risico’s voor het implementeren en onderhouden van het ISMS. Het opstellen van een gedegen plan om deze risico’s te behandelen is essentieel voor het behalen van gestelde doelstellingen. Het gaat hierbij dus niet om risico’s van informatiebeveiliging. Maar om risico’s dat het ISMS niet goed zal werken. Voorbeelden van risico’s zijn “verkeerde prioriteiten”, “onvoldoende kennis” of “geen intrinsieke motivatie”. Een valkuil bij deze stap is een te snelle risicoanalyse, wat kan resulteren in het over het hoofd zien van cruciale bedreigingen.

Stap 9: Risicobeoordelingsprocedure van risico’s van informatiebeveiliging

Implementeer een gestructureerde risicobeoordelingsprocedure en vermijd het ontbreken van duidelijke criteria bij het bepalen van risico’s. Het hanteren van heldere criteria is van groot belang om een betrouwbare beoordeling te garanderen. In de praktijk wordt de risicoanalyse nog te vaak ‘uit de losse pols’ uitgevoerd, wat leidt tot discussies achteraf. Ook vinden veel organisaties het lastig om eerst het brutorisico in kaart te brengen en dan pas te gaan praten over maatregelen die leiden tot het nettorisico. De reden dat dit belangrijk is, is dat uit het brutorisico blijkt hoe belangrijk een bepaalde maatregel is. En welke monitoring er dus moet plaatsvinden op die maatregel voor informatiebeveiliging.

Stap 10: Continue Verbetering en registratie van afwijkingen

Borg continue verbetering van het ISMS door het uitvoeren van regelmatige interne audits. Voer managementreviews uit en registreer afwijkingen van het ISMS. Voer root cause analyses uit en implementeer verbeteracties om de robuustheid van het systeem te waarborgen. Juist in die laatste stap gaat in de praktijk ook het nodige mis. Organisaties zijn huiverig om afwijkingen te registreren. En eventuele afwijkingen worden te geïsoleerd geanalyseerd; er wordt niet gekeken of de oorzaak van deze afwijking ook tot andere afwijkingen in het ISMS kan leiden. Hiermee laat de organisatie een kans liggen om het ISMS te verbeteren. En dat is jammer.

Valkuilen Vermijden voor een succesvolle implementatie van het ISMS en ISO27001

Naast de stappen zelf, is het van essentieel belang om valkuilen te vermijden voor een succesvolle ISO27001-implementatie. Hier zijn enkele valkuilen en tips om ze te ontwijken:

Aan de achterkant beginnen (implementeren van losse maatregelen)

Een gestructureerde benadering begint bij de basis. Het implementeren van losse maatregelen zonder een overkoepelend plan kan leiden tot inconsistenties en zwakke punten in het beveiligingssysteem.

Te grove contextanalyse

Een onvoldoende gedetailleerde contextanalyse kan cruciale eisen van belanghebbenden over het hoofd zien. Zorg voor een gedegen analyse om een compleet beeld te krijgen van de organisatorische context.

Onvoldoende duidelijke criteria en proces voor risicobeoordeling

Een gebrek aan duidelijke criteria bij risicobeoordeling kan leiden tot onnauwkeurige resultaten. Zorg voor heldere criteria en volg een gestructureerd proces om risico’s betrouwbaar te beoordelen.

Te snelle risicoanalyse

Een overhaaste risicoanalyse kan kritieke bedreigingen over het hoofd zien. Neem de tijd om een grondige analyse uit te voeren en alle potentiële risico’s te identificeren.

Interne audit met tegenstrijdige belangen

Een interne audit met tegenstrijdige belangen kan de effectiviteit verminderen. Handhaaf transparante rollen en rapportagelijnen om dit te voorkomen, en zorg voor actieve opvolging van constateringen uit interne audits.

Geen opvolging van constateringen uit interne audit

Een gebrek aan opvolging na interne audits ondermijnt het hele proces. Zorg voor een actieplan om constateringen aan te pakken en verbeteringen door te voeren.

Bepaalde maatregelen uit Annex A wel op de Verklaring van Toepasselijkheid zetten, maar niet geïmplementeerd hebben

Het opnemen van maatregelen in Annex A zonder ze daadwerkelijk te implementeren, schept een vals gevoel van veiligheid. Zorg ervoor dat alle genoemde maatregelen daadwerkelijk worden geïntegreerd in het ISMS.

Conclusie

Het implementeren van ISO27001 vereist een gestructureerde en holistische aanpak. In dit blog gaven we een uitgebreid 10-stappenplan voor implementatie van ISO27001. Samen met de benoemde valkuilen heeft u een gedetailleerd kompas om de uitdagingen van informatiebeveiliging succesvol aan te gaan. Blijf bewust van de context, betrek het management, investeer in competenties, creëer bewustzijn en implementeer een doordacht ISMS om de waardevolle informatie van uw organisatie te beschermen.

Meer weten over het implementeren van ISO27001?

Hierboven vind je een uitgebreid stappenplan voor de implementatie van ISO27001. Toch kunnen we (natuurlijk) niet ingaan op alle details van het opzetten van een ISMS. Wil je meer weten over hoe het implementeren van een ISMS en ISO27001 in de praktijk verloopt? Plan een strategiegesprek in of neem contact op.

Lees eventueel ook onze andere blogs over het belang van ISO27001 in de transportsector, zorg en recreatiesector.